Het recht op leven: vragen en antwoorden

Wat moet/mag de overheid doen indien een gedetineerde in hongerstaking gaat?

Een gedetineerde is een persoon die onder de directe controle van de overheid staat. In zo’n geval heeft de overheid de plicht om te zorgen voor een verhoogde bescherming. De overheid is verplicht om het risico op zelfdoding te verminderen. Ze moet hiervoor alle redelijke maatregelen nemen. Bij een hongerstaking bestaat het risico dat dit met de dood eindigt, en dus moet de overheid ingrijpen. Dit ingrijpen mag echter pas indien het noodzakelijk is. Het is aan een arts om te beslissen vanaf wanneer de hongerstaking, medisch gezien, te gevaarlijk wordt. Voordat een arts dit vastgesteld heeft mag de overheid niet ingrijpen.

Ik heb het recht op leven. Heb ik dan ook het recht om te sterven ?

Je kan er altijd zelf voor kiezen om uit het leven te stappen. Niemand kan je dat beletten. Maar wat indien je zelf niet meer bij machte bent om dit te doen? Heb je dan het recht om geholpen te worden bij het sterven?
Deze vraag werd beantwoord door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in de zaak ‘Pretty tegen het Verenigd Koninkrijk’. Pretty was een vrouw die terminaal ziek was. Ze wilde sterven, maar was gezien haar fysieke toestand niet meer in staat om zelfmoord te plegen. In Engeland is euthanasie niet toegelaten. Pretty wou dat haar man haar hielp bij het sterven, maar ook hier staan straffen op. Pretty stapte daarom naar de Engelse rechter. Ze wilde garanties dat haar man niet vervolgd zou worden als hij haar zou helpen bij het sterven. De Engelse rechter heeft haar eis niet ingewilligd. Zijn argument daarvoor was dat Pretty terminaal was en dus extra kwetsbaar zodat ze beschermd moest worden. Pretty stapte daarop naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Ook het Europees Hof voor de Rechten van de Mens gaf haar geen gelijk. We kunnen uit het recht op leven dus geen recht op sterven afleiden.

Iemand wordt neergeschoten maar overlijdt niet. Is het recht op leven van die persoon dan geschonden?

Ja, indien het aan het toeval te danken is dat het slachtoffer het neerschieten overleefd heeft.
In de zaak ‘Makaratzis tegen Griekenland’ voor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens gaat het om een man die per auto een rood verkeerslicht en een agent genegeerd had. De agent zette de achtervolging in. Tijdens die achtervolging schoot de agent. Hij mikte echter niet naar de banden van de auto maar naar het hoofd van de man. Het was aan toeval te danken dat het slachtoffer niet overleden was. Daarom heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens geoordeeld dat dit een schending van het recht op leven was.

Beschermt dit recht ook het ongeboren leven ?

Hier moet een onderscheid gemaakt worden. De Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens (die voor heel de wereld geldt) zegt niets hierover. In het Amerikaans Verdrag voor de Rechten van de Mens staat dat het recht op leven vanaf de conceptie beschermd wordt. Dit betekent dat in Amerika het recht op leven ook het ongeboren leven beschermt. In Europa is er het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, maar dit zegt niets over ongeboren leven. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft er zich al over uitgesproken, en beslist dat het ongeboren kind niet onder dit recht valt.